6 Nieuwsbrieven - 20240319-Reactie-op-brief-BenW-Groningen-inzake-kernenergie

Page / - last modified by Gijs Zwartsenberg on 2024/03/19 16:32

20240319-Reactie-op-brief-BenW-Groningen-inzake-kernenergie

last modified by Gijs Zwartsenberg

on 2024/03/19 16:32

Table of Contents

Heeft het Groningse college van B&W feitelijk juiste antwoorden gegeven over vragen van VVD-raadslid Heiner over kernenergie?

Heeft het Groningse college van B&W feitelijk juiste antwoorden gegeven over vragen van VVD-raadslid Heiner over kernenergie?

Op 2 februari 2024 stelde VVD-raadslid Rik Heiner een elftal vragen aan het Groningse college van B&W over kleine kerncentrales ofwel SMR’s. Op 28 februari beantwoordde het college deze vragen, in een brief ondertekend door burgemeester Koen Schuiling en secretaris Christien Bonda. Stichting e-Lise kreeg de vraag om de feitelijke juistheid van deze antwoorden te toetsen. Hieronder kunt u onze bevindingen lezen.

U ziet telkens de oorspronkelijke tekst uit de brief van het college, gevolgd door een box met het commentaar van Stichting e-Lise. Wij lieten ons daarin bijstaan door nucleaire experts. Naar onze mening werpt ons commentaar een opmerkelijk licht op de brief van B&W. Het is omwille van de acceptatie van kernenergie dat stichting e-Lise zowel voor- als tegenstanders van kernenergie oproept om zich gewoon aan de feiten te houden. Maar als betrokken burgers zijn we van mening dat ook omwille van het aanzien van het openbaar bestuur het zich houden aan feiten spelregel nummer één zou moeten zijn.

We stellen voorop dat B&W van Groningen het volste recht hebben om vanuit politieke redenen tegen kernenergie te zijn. Tegelijkertijd moeten we constateren dat het schrijven van B&W een aaneenschakeling is van als feiten verpakte politieke voorkeuren, halve waarheden, het meten met twee maten ten aanzien van technologie en tot slot een aantal pertinente onwaarheden. Maar oordeelt u vooral zelf.

Vragen en antwoorden hier te vinden: https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/inventarisatie-naar-plaatsen-kleine-kerncentrale-VVD-2-2-2024.pdf

Leesaanwijzing:

In normale tekst de oorspronkelijke tekst uit de brief van B&W van de gemeente Groningen.

In de kaders het commentaar van stichting e-Lise.

1. Is het college bekend met deze SMRs?

Wij volgen de ontwikkelingen op energiegebied. Small Modular Reactors (SMRs) zijn kleine conventionele kerncentrales die modulair gebouwd worden en vervolgens op plaats van bestemming worden neergezet.

Een SMR kan van een conventioneel reactortype zijn (Generatie III), zoals een PWR (pressurized water reactor) of BWR (boiling water reactor). Maar het kan ook een reactor van een geavanceerd type (Generatie IV), zoals een gesmoltenzoutreactor. Inderdaad worden de onderdelen modulair en fabrieksmatig vervaardigd, maar de assemblage van de modules gebeurt op de plaats van bestemming.

SMRs zijn kleiner dan gewone kerncentrales met vermogens tussen 10 en 300MW.

Dat is de definitie die het IAEA (internationaal atoomenergie agentschap) heeft voorgesteld. de firma Rolls Royce werkt aan een SMR die in de buurt komt van het vermogen van de kerncentrale Borssele.

Ter vergelijking: kerncentrale Borssele heeft een vermogen van 485MW. Hoewel verschillende instanties en bedrijven bezig zijn om verschillende type SMRs te ontwikkelen, bestaan SMRs nog niet.

Ze bestaan wel degelijk. In China1 is de bouw van een SMR in een gevorderd stadium. In Rusland is er al sinds 2019 een varende SMR operationeel2 en de bouw van een Russische SMR op land vordert ook gestaag.3 In Darlington (Canada) zijn de voorbereidende bouwwerkzaamheden voor de BWX-300 (onder andere deze SMR is relevant voor Nederland) al in 2022 gestart en deze verlopen voorspoedig.4

2. Ziet het college de voordelen die deze kleine kerncentrales kunnen brengen?

Door energie op te wekken op locaties waar de energie ook verbruikt wordt, hoeft minder energie getransporteerd te worden. Gemeente Groningen zet daarom in om zoveel als mogelijk hernieuwbare energie, binnen de gemeentegrenzen, op te wekken.

Wat “hernieuwbare bronnen” zijn is in de Nederlandse wat vastgelegd door te verwijzen naar de RED II (Renewable Energy Directive II)5: “energie uit hernieuwbare niet-fossiele bronnen, namelijk windenergie, zonne-energie (thermische zonne-energie en fotovoltaïsche energie) en geothermische energie, omgevingsenergie, getijdenenergie, golfslagenergie en andere energie uit de oceanen, waterkracht, en energie uit biomassa, stortgas, gas van rioolzuiveringsinstallaties, en biogas;”
Hebben B&W ook een technische onderbouwing waarom men juist voor deze mix kiest? Gaan B&W ook hernieuwbaar op afroep beschikbaar vermogen installeren binnen de gemeentegrenzen, zoals een biomassacentrale, om te zorgen dat de stad Groningen altijd elektriciteit beschikbaar heeft wanneer dat nodig is? Of vertrouwt B&W in dat geval toch maar op het hoofdnet, en dus voor een groot percentage op fossiele energie?

Dit doen wij door in te zetten op wind- en zonne-energie zoals door u vastgesteld is in verschillende beleidskaders hierover. SMRs kunnen dusdanig veel elektriciteit produceren dat deze alsnog getransporteerd moet worden naar omliggende gebieden of naar het hoofdnet.

Drie windmolens op land produceren al gauw 10 megawatt aan vermogen. Volgens eigen zeggen van B&W (zie punt 1) zijn er al SMRs vanaf 10 megawatt. Het Zonnepark Midden-Groningen levert zelfs een vermogen van 103 megawatt.6 Het lijkt er op dat B&W met verschillende maten meten en dus het ene bedrijf voortrekt boven het andere.

Het is dan ook zeer de vraag of een SMR bijdraagt aan de oplossing van lokale netcongestie of dat deze de lokale netcongestieproblematiek juist versterkt.

Hetzelfde geldt voor iedere nieuwe bron die B&W extra opstelt in de stad. Het lijkt er dus op dat B&W met verschillende maten meten en dus het ene bedrijf voortrekt boven het andere.

Daarnaast is kernenergie, in tegenstelling tot wind- en zonne-energie, niet hernieuwbaar.

Zie hierboven. Wellicht kunnen B&W uitleggen waarom dat relevant is? De basis blijft dat wij CO2-uitstoot van energieproductie willen reduceren en tegelijkertijd het milieu zo min mogelijk willen belasten. Zowel VN organisatie UNECE7 als EU wetenschappelijk bureau JRC8 hebben aangetoond dat zowel windenergie als kernenergie zowel wat CO2 uitstoot als wat belasting van het milieu betreft als besten uit de bus komen. Waarbij kernenergie nog eens het voordeel heeft dat het op afroep beschikbare elektriciteit én warmte biedt.

Bovendien is het kernafvalprobleem nog lang niet opgelost.

Welk probleem precies halen B&W hier aan? Wat het inkapselen en bewaren op middellange termijn (100-300 jaar) betreft kan Nederland zich meten met de technisch meest geavanceerde landen. Een internationale audit heeft dat laatst nog uitgewezen.9
Ook zijn er al heel lang goede technische oplossingen voor wat men “eindberging” noemt: Finland zal daar dit decennium mee beginnen.10
Nog beter ware het om de brandstof niet tot afval te bestempelen nadat het eenmaal in de reactor is geweest. Men kan bijvoorbeeld de 95% nog bruikbare splijtstof recyclen, zoals men bij de kerncentrale Borssele laat doen bij Orano in Frankrijk.11 Men houdt dan meer elektriciteit en minder afval over, dat ook nog eens een stuk korter leeft.
Nóg veel beter is om te werken aan de nieuwe generatie (IV) van reactoren, die die “afval” kunnen “branden”. Naast veel meer elektriciteit geeft dit nóg minder en nóg kortlevender afval. In Nederland is de firma Thorizon een goede kanshebber om zoiets te kunnen verwezenlijken.12

Een deel van het radioactief afval blijft nog 240.000 jaar gevaarlijk.

Kwik is ook uitermate gevaarlijk. En blijft dat voor altijd en eeuwig. En dat wordt in Nederland ondiep bewaard, op een deponie. In hoeveelheden waaraan onze hele bevolking zou kunnen sterven. Het wijzen op de gevaarzetting van een stof is niet voldoende om een oordeel te kunnen vellen over het risico voor de volksgezondheid. Maken B&W écht een eerlijke afweging tussen radioactieve stoffen en de chemische (en ook radioactieve) stoffen, die (cradle-to-grave) achterblijven bij de productie van “hernieuwbare” energie?

Met het aannemen van de moties Beckerman en Sienot-Mulder (maart ’21) heeft het kabinet destijds besloten dat er geen kerncentrales in de provincie Groningen komen.

De moties van Beckermann13 en Sienot14 zijn behandeld in de brief van de minister voor Klimaat en Energie aan de Tweede Kamer van 3 juli 2023, over het Programma Energiehoofdstructuur (PEH).15 In de bijlage blz. 7 staat dat deze twee moties worden afgedaan door het volgende: “Na vaststelling van het PEH volgt een traject om PEH juridisch te borgen in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (BKl). Daarmee wordt de locatie Eemshaven als waarborglocatie van een vestigingsplaats voor kernenergie geschrapt”.
Het kabinet is dus niet meegegaan in de vraag om (tenminste, zo kan men dat lezen) het verbieden van kernenergie in de provincie Groningen. In de huidige Tweede Kamer is het niet waarschijnlijk dat een nieuwe motie van die strekking een meerderheid zou krijgen. Men zou eerder een meerderheid verwachten voor een motie die om het tegendeel (het bouwen van kerncentrales in Groningen) vraagt.

De provincie Groningen staat mede om die reden kerncentrales niet toe.

Alleen gaat de provincie hier niet over, zie de annotatie bij punt 10.

SMRs zijn conventionele kerncentrales.

Dat is niet altijd en overal waar, zie hierboven.

Deze moeten voldoen aan de eisen vanuit de Kernenergiewet, de richtlijnen van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming en aan de International Atomic Energy Agency.

De richtlijnen van het IAEA hebben (net als een EU verordening) geen directe werking in Nederland. Deze worden getransleerd in onze wetgeving en vervolgens geïmplementeerd. Het IAEA voert regelmatige audits uit op het Nederlandse beleid; de laatste keer was in 2023. 16

Er gelden normen voor het aantal inwoners woonachtig binnen een straal rond de centrale. Hierdoor worden kerncentrales niet gebouwd bij of in stedelijk gebied.

Dit is pertinent onwaar. B&W hebben zich hier zeer slecht laten informeren. Zie bijvoorbeeld de informatie die de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) hierover geeft:
“Aan welke voorwaarden moet de locatie van een kerncentrale voldoen?
Er zijn meerdere praktische en juridische eisen die bepalen of een locatie geschikt is voor een kerncentrale. Het gaat onder andere om de volgende eisen:
1. Een kerncentrale heeft koelwater nodig, net als elke andere elektriciteitscentrale. In de praktijk betekent dit dat de centrale in de buurt van de zee of een grote rivier moet worden gebouwd, of met koeltorens moet werken.
2. Er moeten mogelijkheden zijn voor de aan- en afvoer van splijtstof.
3. De locatie moet goed bereikbaar zijn voor hulpdiensten.
4. Er zijn eisen gesteld aan de veiligheid van omwonenden bij normaal bedrijf en bij eventuele incidenten en ongevallen. Deze eisen staan onder andere in het Besluit kerninstallaties splijtstoffen en ertsen.”17
In het Besluit Kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen (BKSE)18 worden criteria aangegeven in termen van door omwonenden te ontvangen dosis en kansen van optreden van bepaalde situaties. Het aantal mensen dat dichtbij woont wordt NIET in dat besluit genoemd.
Voorbeelden van kerncentrales die zeer dicht bij bevolkingscentra gebouwd zijn onder meer: Darlington, Canada; Unterweser, Lingen en Mülheim, Duitsland; Borssele, Nederland.; Beznau, Zwitserland.

Beznau, Zwitserland, afstand tot dorp minder dan 600 meter.

Borssele, afstand tot eerste huizen minder dan 260 meter

Darlington, Canada, afstand tot grote stad 2,6 kilometer

Kerncentrale van Müllheim (bij de rode speld), Duitsland, middenin stedelijk gebied

3. Is het college bereid te kijken naar een onderzoek voor eventuele realisatie in onze gemeente?

Daartoe zijn wij niet bereid omdat kernenergie niet hernieuwbaar is en het kernafval oplevert.

Zie annotatie hierboven.

Om de klimaatdoelstellingen te halen, wil het kabinet de komende jaren een mix van (schone) energiebronnen gebruiken om aan de energiebehoefte te voldoen. Het ziet kernenergie daarbij als een nuttige aanvulling op andere energiebronnen.

Een gemeente is als eerste aan zet om een gunstig klimaat te scheppen voor de inpassing van grote energieprojecten, door het bestemmingsplan. Dat geldt ook voor kernenergie. Het past B&W dus niet om naar het kabinet te wijzen, B&W moeten zelf stelling nemen. Het is het goed recht van B&W om uit te spreken dat zij zelf andere politieke keuzes willen maken. Dit voelt alsof B&W zich willen “verstoppen” achter de brede schouders van het kabinet.

De Rijksoverheid heeft daarom twee van de vijf potentiële zoekgebieden aangewezen voor de realisatie van twee kerncentrales. Dit zijn Borssele en de Tweede Maasvlakte.

Dit is een halve waarheid. Het Kabinet heeft WAARBORGLOCATIES aangewezen. Op die locaties mogen gemeenten niets doen wat de realisatie van kerncentrales in de weg zou staan. Iedere gemeente staat het vrij om, buiten die waarborglocaties om, in hun bestemmingsplan andere locaties aan te wijzen voor de opwekking van kernenergie.

Met de twee centrales wordt invulling gegeven aan de energiemix van Nederland. Aanvullende kerncentrales zijn niet nodig.

De Tweede Kamer heeft daar duidelijk een andere mening over dan B&W van Groningen.19 In het voorjaar komt de minister voor Klimaat en Energie nog met twee kamerbrieven, waar dieper wordt ingegaan op de plannen voor grote kerncentrale en SMR’s. B&W verwarren hier de discussie over grote kerncentrales met die over SMR’s. Terwijl EZK een tweesporenbeleid lijkt te volgen. Maar meer daarover in die Kamerbrieven.

Kerncentrales in de gemeente Groningen zijn wettelijk gezien om twee redenen niet toegestaan:

Omdat nieuwe kerncentrales niet nodig zijn,

Zou deze eerste reden standhouden bij een rechter?

de huidige wet- en regelgeving geen ruimte biedt voor kerncentrales

Deze tweede reden is onwaar, zie boven.

en kernenergie niet wenselijk is omdat het niet hernieuwbaar is en het kernafval een probleem blijft,

En deze (derde van de twee?) reden is een politiek oordeel, geen wetenschappelijk vastgesteld en onomstreden feit, zie boven.

doet het college geen onderzoek naar de haalbaarheid van de realisatie van kerncentrales.

B&W hadden simpelweg kunnen zeggen: om politieke redenen zijn wij niet geïnteresseerd in kernenergie.

4. Is het college bereid om contact met initiatiefnemers op te nemen over de kansen voor deze kleine kerncentrales in Groningen?

Om bovengenoemde redenen acht het college het niet nodig contact op te nemen met initiatiefnemers om de mogelijkheden van (kleine) kerncentrales te verkennen.

5. Heeft het college eventuele plaatsen in gedachten voor het neerzetten van deze kleine kerncentrales?

Nee.

6. Hoe kijkt het college aan tegen kernenergie als onderdeel van de energietransitie?

De onder vraag 3 genoemde opsomming is de reden voor het college om geen medewerking te verlenen aan de realisatie van kerncentrales.

7. Is het college bereid om bij omwonenden het draagvlak voor een kleine kerncentrale te meten?

Nee.

8. Is het college bereid te onderzoeken wat zou de mogelijke economische impact op de gemeente zijn als er een SMR geplaatst wordt, wat dit betekent voor de werkgelegenheid en andere investeringen in onze gemeente?

Om bovengenoemde redenen achten wij het niet zinvol om te onderzoeken wat de effecten van de (theoretische) realisatie van kerncentrales op de economie en werkgelegenheid zijn.

9. Is het college bereid om samenwerking aan te gaan met onze buurgemeenten op dit onderwerp?

Het college is niet bereid om de samenwerking aan te gaan met buurtgemeenten op het gebied van kernenergie.

10. Hoe ziet het college het voorstel van een SMR in onze gemeente in het licht van bestaande beleidskaders en welke vergunningen zijn er volgens het college nodig voor de realisatie van een SMR en is het college bereid om deze procedures te vereenvoudigen zodat er sneller gerealiseerd zou kunnen worden?

Voor de realisatie van kerncentrales is toestemming nodig van de provincie Groningen. De Provinciale Omgevingsvisie en -verordening staan de bouw van kerncentrales niet toe.

Dit is onjuist. De GEMEENTE gaat over het omgevingsplan. En dus over het al dan niet wenselijk vinden van een kerncentrale binnen haar grenzen. Zoals de ANVS (Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming) stelt: “Overal in Nederland mogen kerncentrales gebouwd worden, als er aan de veiligheidseisen wordt voldaan en het omgevingsplan dat toestaat. Op de website van InfoMil staat beschreven welke stappen moeten worden doorlopen om een omgevingsplan eventueel te wijzigen. Er zijn in Nederland drie locaties aangewezen waar ruimtelijke ontwikkelingen niet mogen leiden tot het belemmeren van het bouwen van kerncentrales. Dit is vastgelegd in het Besluit kwaliteit Leefomgeving. Op dit moment gaat het om de locaties Borssele, Eemshaven en Maasvlakte I. De Tweede Kamer heeft op 4 maart 2021 een motie aangenomen om Eemshaven te schrappen als waarborglocatie.”20
Het is overigens waar dat de provincie invloed kan uitoefenen op het beleid van gemeenten, net zoals het rijk invloed kan uitoefenen op het beleid van provincies.

11. Ziet het college een rol binnen haar nog op te richten Gemeentelijke Energiebedrijf voor een SMR of laat het college dit liever aan de markt over?

Deze vraag vinden wij niet relevant omdat kerncentrales niet wenselijk, niet nodig en niet mogelijk zijn binnen de gemeente Groningen.

Het zou het college gesierd hebben als zij het antwoord op de volgende, naar ons inzien dichter bij de waarheid liggende wijze zouden hebben geformuleerd:
Deze vraag vinden wij niet relevant omdat WIJ kerncentrales niet wenselijk, niet nodig en niet mogelijk ACHTEN binnen de gemeente Groningen.

1 https://world-nuclear-news.org/Articles/Core-module-completed-for-Chinese-SMR

2 https://www.world-nuclear-news.org/Articles/Russia-connects-floating-plant-to-grid

3 https://www.world-nuclear-news.org/Articles/Preparatory-work-stepped-up-for-Russia-s-first-lan

4 https://world-nuclear-news.org/Articles/Darlington-New-Nuclear-Project-reaches-early-miles

5 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32018L2001

6 https://www.zonnepanelenplanet.nl/zonneparken/groningen/zonnepark-midden-groningen/

7 https://unece.org/sites/default/files/2022-04/LCA_3_FINAL%20March%202022.pdf

8 https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC125953

9 https://www.iaea.org/newscenter/pressreleases/iaea-mission-finds-effective-management-of-spent-fuel-and-radioactive-waste-in-the-netherlands-for-current-needs

10 https://world-nuclear-news.org/Articles/Completion-of-Finnish-repository-review-delayed

11 https://world-nuclear-news.org/Articles/France-confirms-long-term-recycling-plans

12 https://www.thorizon.com/

13 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35603-51.html

14 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-35603-59.html

15 https://www.eerstekamer.nl/behandeling/20230703/brief_regering_ontwerp_programma_2/document3/f=/vm4vgzo3elsn.pdf

16 https://www.iaea.org/newscenter/pressreleases/iaea-mission-says-the-netherlands-is-committed-to-a-high-level-of-safety-sees-areas-for-further-enhancement#:~:text=The%20Integrated%20Regulatory%20Review%20Service,and%20Radiation%20Protection%20(ANVS).

17 https://www.autoriteitnvs.nl/onderwerpen/nieuwe-kerncentrale

18 https://wetten.overheid.nl/BWBR0002667/2024-01-01#HoofdstukIV

19 https://nos.nl/artikel/2511577-tweede-kamer-wil-vier-grote-kerncentrales-in-plaats-van-twee

20 https://www.autoriteitnvs.nl/onderwerpen/nieuwe-kerncentrale

20240319 Debunk e-Lise brief kernenergie BenW Groningen.docx 10